Tip de redactie

Wat zijn je gegevens?
Over welk onderzoek gaat het?
Wat is je tip?
Voeg een document toe (optioneel)

Via bovenstaand formulier mail je jouw tip direct naar de redactie.

Stuur je liever een mail, dan kan dat op:

demonitor@kro-ncrv.nl

Een tip per post kan naar:

KRO-NCRV
t.a.v. De Monitor,
Postbus 25000
1202 HB Hilversum

Zorgvuldig en anoniem

We lezen alle tips zorgvuldig en zullen indien nodig contact met je opnemen als wij meer informatie kunnen gebruiken. Wij zullen onze bronnen altijd beschermen. Indien gewenst dragen wij zorg voor jouw anonimiteit.

Kindermishandeling

7 redenen waarom scholen kindermishandeling niet doorgeven

17 maart 2017, 15:00 - Eliza Bergman
Archiefbeeld ANP

Basisscholen zijn terughoudend met het melden van vermoedens van kindermishandeling, omdat het zorgmeldingssysteem van Veilig Thuis volgens hen onvoldoende werkt. Het ontbreekt de medewerkers van de 26 Veilig Thuis regio’s aan daadkracht en terugkoppeling. Ook andere problemen in de werkwijze en het systeem zorgen ervoor dat basisscholen huiverig zijn om vermoedelijke mishandeling te melden. Dit blijkt uit onderzoek van de KRO-NCRV onder 153 scholen. De Monitor besteedt in het dossier Kindermishandeling uitgebreid aandacht aan meldpunt Veilig Thuis.

De verantwoordelijkheid voor de aanpak van kindermishandeling ligt sinds de decentralisatie van de jeugdzorg bij de gemeenten. Deze taak is ondergebracht bij 26 Veilig Thuis-organisaties. Een meldpunt waar onder andere leerkrachten hun zorgen kwijt kunnen over mishandelde en verwaarloosde kinderen.

De scholen lichtten in een enquête toe waarom het zorgmeldingssysteem volgens hen onvoldoende werkt. We maakten een analyse van deze toelichtingen en kwam uit op een top 7 van redenen. Bij elke reden hebben we een reactie geplaatst van Veilig Thuis. De namen van de scholen zijn bij de redactie bekend. We trappen af met wat volgens de scholen het grootste probleem van het zorgmeldingssysteem is: de terugkoppeling.

1. Scholen krijgen geen terugkoppeling op hun melding

Het systeem werkt zo: scholen doen een melding en krijgen dan feedback. Is de melding verwerkt/gecontroleerd? Is er een vervolgtraject in gang gezet? Welke verwachtingen heeft Veilig Thuis van de school en aan welke instanties en contactpersonen is de melding overgedragen? Daarnaast horen ze te vernemen wanneer en waarom de melding is afgesloten. Dit staat in de meldcode ‘huiselijk geweld en kindermishandeling in het primair onderwijs’ van het Nederlands Jeugdinstituut. Terugkoppeling is bovendien wettelijk verplicht.

Ondanks al deze officiële richtlijnen komt er volgens de geënquêteerde scholen weinig van terugkoppeling terecht. Het ontbreken van terugkoppeling is voor in totaal zestig scholen reden om te vinden dat het zorgmeldingssysteem onvoldoende werkt. De scholen die vallen onder de Veilig Thuis (VT) regio’s Friesland, Hollands Midden, Noord- en Oost-Gelderland en Utrecht noemen dit punt het vaakst. Een school in Hollands Midden zegt: ‘Je krijgt niet te horen wat ermee wordt gedaan, wat de graad is van urgentie en je krijgt al helemaal geen feedback.’ En een Amsterdamse school: ‘Na de melding horen we niets meer, de situatie is elke keer verslechterd.’ Hoe doet Veilig Thuis onderzoek naar kindermishandeling? .

14 scholen kregen van Veilig Thuis-medewerkers te horen dat privacy de reden was om geen inhoudelijke terugkoppeling te geven van een zorgmelding. Een school uit Groningen schrijft: ‘Terugkoppeling werd niet gegeven, pas na herhaaldelijk vragen kregen we te horen dat we geen recht hadden op inhoudelijke informatie vanwege privacy.’

Het doel van terugkoppeling is het vergroten van de meldingsbereidheid. Door het ontbreken van terugkoppeling ervaren veel scholen het zorgmeldingssysteem als een ‘black box’, waarvan de uitkomst onzeker is. Het wantrouwen naar Veilig Thuis is bij sommige scholen zo groot dat ze de indruk hebben dat Veilig Thuis onder de noemer ‘privacy’ het falen van de organisatie probeert te verbergen in plaats van het gezin te beschermen.

Reactie Veilig Thuis

Tanno Klijn, voorzitter van het Landelijk netwerk Veilig Thuis, erkent dat er iets fout gaat als de melding niet wordt teruggekoppeld. Klijn: ‘We overleggen met scholen hoe we ervoor kunnen zorgen dat de terugkoppeling ook daadwerkelijk bij de juiste persoon terechtkomt.’ Volgens de voorzitter ligt de oplossing vooral bij de scholen, zij zouden een aandachtsfunctionaris per school moeten aanstellen om de lijnen met medewerkers van Veilig Thuis zo kort mogelijk te houden.

2. De bureaucratie staat scholen tegen

Van de 153 scholen typeren 53 scholen het zorgmeldingssysteem als bureaucratisch. Een school uit de regio Flevoland schrijft: ‘Je wordt van het kastje naar de muur gestuurd.’ Veel scholen, met name uit Gelderland Midden en Hollands Midden, benadrukken dat het vaak onduidelijk is wie waarvoor verantwoordelijk is. Een opmerkelijk voorbeeld hiervan is een school die zegt dat er problemen ontstonden met de melding, omdat de vader van een kind buiten de regio woonde. Het zorgmeldingssysteem lijkt, getuige sommige reacties zo opgezet dat verantwoordelijkheid wordt afgeschoven. ‘(-) Per saldo wordt er weinig actie richting gezinnen ondernomen,’ aldus een school in VT regio Midden Brabant.

Reactie Veilig Thuis

Volgens Klijn van Veilig Thuis heeft melden wel degelijk zin, maar kan er niet meteen resultaat worden gezien. Dat komt volgens hem omdat situaties complex en de praktijk weerbarstig is, waardoor een oplossing niet direct gevonden is.

‘Je wordt van het kastje naar de muur gestuurd’

Scholen klagen over bureaucratie bij Veilig Thuis

3. Scholen vinden de werkwijze van Veilig Thuis onprofessioneel

Volgens 51 scholen vormt de manier van werken van Veilig Thuis een probleem. Een aantal scholen vindt dat het systeem simpelweg niet werkt. Een school schrijft: ‘De wet is niet goed. Leerkrachten moeten in gesprek met een vader die een kind mishandelt, tenminste dat is wat je van Veilig Thuis terug krijgt. Verder doet iedereen binnen de zorg erg zijn/haar best om niet te veel werk te hebben.’

Dit lijkt samen te hangen met de bureaucratie bij Veilig Thuis, maar gaat een stuk verder: scholen hebben er geen vertrouwen in dat de melding juist wordt behandeld. Een school in de regio Utrecht zegt: ‘Er is geen persoonlijk contact tussen melder en instantie, waardoor het een papieren dossier is. Ik heb me het afgelopen jaar werkelijk verbaasd waarom dossiers gesloten werden terwijl in mijn optiek de nood zeer hoog was.’

Meerdere malen wordt benoemd dat de manier van werken inadequaat is om een goed beeld van het probleem te krijgen. Zo geeft één van de scholen aan dat het beleid faalt, omdat thuisbezoeken na een melding altijd op afspraak zijn. ‘In praktisch 99% van de gevallen zorgen de verzorgers/ouders er dan voor dat de situatie rooskleurig is. Zolang dit het beleid is, zal de hulp onvoldoende zijn,’ stelt een school in de regio Noord-Holland Noord.

Reactie Veilig Thuis

Het Landelijk netwerk Veilig Thuis geeft aan dat er alleen bij ernstige en spoedeisende situaties wordt afgeweken van het uitgangspunt dat er in gezamenlijkheid met de ouders wordt gewerkt aan veiligheid van kinderen.

4. Een zorgmelding leidt tot een vertrouwensbreuk en het uit het oog verliezen van een leerling

Meldingen van vermoedelijke kindermishandeling worden doorgaans op naam gedaan. De ouders komen het dus te weten als een school een zorgmelding heeft gemaakt. Uit meerdere reacties blijkt dat ouders hun kind na een melding van school hebben gehaald. Als gevolg daarvan verloor de school de leerling uit het oog. Een school uit de Veilig Thuis-regio Noord- en Oost-Gelderland: ‘Ik heb meegemaakt dat een leerkracht na een melding niet meer alleen uit school weg durfde of naar school toe durfde. Als een melding dan alleen maar op naam gedaan kan worden, krijg je al snel dat zo’n melding blijft liggen of helemaal niet gedaan wordt. Dit is een onwenselijke situatie, maar soms wel begrijpelijk.’

Gerechtshof tikt Raad Kinderbescherming op vingers voor gebrek aan goed onderzoek Volgens Veilig Thuis biedt melden aan de ouders de beste basis voor verder handelen en geeft betrokkene transparantie. 48 scholen vinden dat het zorgmeldingssysteem om deze reden faalt. In veel gevallen leidt een melding volgens de scholen tot een vertrouwensbreuk tussen de ouders van de leerling en de school. Een school die anoniem wil blijven, schrijft: ‘Ouders verwijten de school dat ze hebben gemeld, waarmee ouders en school tegenover elkaar komen te staan en de werkbaarheid / bespreekbaarheid van het probleem onmogelijk wordt.’

Alleen als de school expliciet aangeeft dat de zorgmelding de vertrouwensrelatie met het gezin kan verstoren, kan Veilig Thuis de identiteit van de melder uit het dossier halen. Uit de enquête blijkt dat meerdere scholen niet bekend zijn met deze mogelijkheid, of daar geen vertrouwen in hebben. Het Landelijk netwerk weet niet welk percentage van de meldingen door scholen geanonimiseerd wordt door Veilig Thuis. Klijn: ‘Anoniem melden moedigen we alleen in uitzonderingssituaties aan.’

5. Ontevredenheid over de wachtlijsten en het ontbreken van daadkracht

Scholen zijn verder ontevreden over de wachtlijsten en werkdruk bij hun Veilig Thuis-regio. Dit werd 41 keer genoemd. Zo schrijft een school in de regio Hollands Midden: ‘Diverse keren is ons door Veilig Thuis gemeld dat er gezien een reorganisatie of privéaangelegenheden meldingen zijn blijven liggen. Daarnaast werd er door reorganisaties vaak aan ons gevraagd nogmaals alles op papier te zetten. Het ging dusdanig traag dat wij kinderen zelf mee naar huis wilden nemen.’ Het kan soms enkele weken duren voordat Veilig Thuis aan een melding toekomt.

Een school uit IJsselland: ‘Samen met de school en maatschappelijk werker is contact gezocht met Veilig Thuis. Nu blijkt dat er een lange wachtlijst is en dat de melding voorlopig nog niet in behandeling wordt genomen. Als school voelen wij ons niet geloofwaardig en geeft dit ook een verkeerd signaal richting ouders. Ouders zijn namelijk wel van de melding op de hoogte gesteld ten tijde van de melding.’

Daarnaast zijn hulpverleners niet meteen beschikbaar. Zelfs in urgente gevallen blijft handelen soms uit. ’Een urgent signaal afgeven, houdt in dat er binnen 24 uur contact wordt opgenomen, maar dit was in ons geval wel 3 keer 24 uur,’ aldus een school in VT-regio Groningen. Een school in VT regio Friesland: ‘Zelfs toen er over hetzelfde gezin door de politie ook twee meldingen waren gedaan, heeft het meer dan 10 weken geduurd voordat duidelijk was wie de zaak ging behandelen. Er werd pas actie ondernomen nadat wij herhaaldelijk gevraagd hadden naar de status van de melding. Alleen melden blijkt dus niet genoeg te zijn, je moet ook blijven pushen om ervoor te zorgen dat de melding opgepakt wordt’

Volgens de inspectie Jeugdzorg is het meest urgente verbeterpunt van alle Veilig Thuis organisaties dat ze goed zicht moeten houden op de veiligheid van alle leden van gezinnen en huishoudens, met name als deze op de wachtlijsten staan. Maar liefst twee derde (69%) van de organisaties van Veilig Thuis moest verbeteren op dit punt.

Je moet ook blijven pushen zodat de melding wordt opgepakt’

Scholen niet tevreden over de daadkracht bij Veilig Thuis

Reactie Veilig Thuis

Gevraagd naar de onderliggende problematiek van de wachtlijsten, laat het Landelijke netwerk weten dat dit probleem deels wordt ingegeven door onvoldoende capaciteit en financiering.

6. Scholen vinden de zorg té vrijblijvend

‘Ouders zijn bij kindermishandeling vrijwel altijd een deel van het probleem, maar zij zijn ook altijd een deel van de oplossing,’ staat in de meldcode van het Nederlands Jeugdinstituut. Volgens 40 scholen gaat het zorgmeldingssysteem juist teveel uit van de welwillendheid van de ouders, is de zorg te vrijblijvend en hebben ouders te veel rechten. Een schooldirecteur in de regio Hollands Midden stelt: ‘Je kunt melden tot je een ons weegt maar als de ouders vrijwillig meewerken aan hulpverlening, hoe minimaal ook, gebeurt er niets. Over het algemeen is dat niet in het belang van de kinderen.’

Veilig Thuis is zo ingericht dat de zorg voor het kind afhangt van medewerking van de ouders. Maar volgens de scholen blijft de verantwoordelijkheid daar te lang liggen. Een school in VT regio Haaglanden zegt: ‘Veel gaat in het vrijwillige kader. Als school zien wij dat ouders tijdelijk meewerken, maar zodra het dossier wordt afgesloten gaat het vaak weer mis.’ Het belang van het kind staat niet voorop, stellen ze. ‘De hulpverlening kan heel lang aan het lijntje gehouden worden, terwijl de situatie voor kinderen ondertussen niet verbetert,’ aldus een school in VT regio Zeeland.

Deze basis van vrijwilligheid maakt het lastig voor de school en het kind om daadwerkelijk actie te zien. Een school uit VT regio Utrecht: ‘Als je een zorgmelding doet, wordt er nog steeds alleen hulp verleend als de ouders een hulpvraag hebben. Maar je doet juist een zorgmelding nadat je alles al hebt geprobeerd bij ouders in het vrijwillige circuit: buurtteam, opvoedpoli etc. Als ouders dit allemaal afhouden en je hebt toch ernstige zorgen, dan wil je een zorgmelding doen, zodat de hulp een meer dwingend karakter krijgt. Helaas is gebleken dat ook bij het doen van een zorgmelding nog steeds de ouders de hulp kunnen afhouden. Waardoor het kind in dezelfde onveilige situatie blijft.’

Reactie Veilig Thuis

Het Landelijk netwerk Veilig Thuis geeft aan dat er alleen bij ernstige en spoedeisende situaties wordt afgeweken van het uitgangspunt dat er in gezamenlijkheid met de ouders wordt gewerkt aan veiligheid van kinderen.

7. School is geen officiële ketenpartner

Volgens de Inspectie Jeugdzorg hebben de Veilig Thuis organisaties flink geïnvesteerd in de contacten met scholen. Toch is hiervan niet veel terug te zien in de reacties. Dat komt volgens de scholen omdat zij geen officiële ketenpartner zijn. Een school in VT regio Flevoland meent dat ze daardoor niet serieus genomen worden. ‘Men neemt niets of nauwelijks iets van ons aan.’

31 scholen geven aan dat de school een officiële ketenpartner zou moeten zijn. Ze vinden dat een zorgmelding vanuit school per definitie serieuzer moet worden genomen, omdat zij menen dat ze beter zicht op de situatie hebben, daar de leerling 5 dagen per week op school is. Een medewerker van een school in Veilig Thuis-regio Friesland noemt school slechts een deelnemer van de zorgmelding. ‘Een leerling zit het merendeel van de dag op school. Echter, mijn ervaring is dat school de laatste partij is die als deelgenoot bij de zaak wordt betrokken (of helemaal niet).’

De Vereniging Nederlandse Gemeentes (VNG) heeft een model ontwikkeld voor samenwerkingsafspraken tussen Veilig Thuis, politie en het Openbaar Ministerie. Een school die anoniem wenst te blijven, zegt daarover: ‘Ik merk dat zorginstanties alles beter vinden verlopen, omdat zij nu duidelijk meer tot overleg komen. School staat als zijnde geen officiële ketenpartner al snel buitenspel.’

De verwachting is dat in een partnerschap ook eerder en beter sprake is van een inhoudelijke terugkoppeling van de zorgmelding vanuit school. ‘Zorgorganisaties komen op school kijken om een goed beeld te krijgen, maar vervolgens hoeven ze niet te rapporteren aan school. Dit doen ze aan ouders. En zint de rapportage ouders niet, dan wordt het rapport niet aan school gegeven (ondanks wettelijke verplichting) en zitten wij met de gebakken peren: disfunctionerende leerling.’

Het beeld komt naar voren dat er veel van scholen verwacht wordt, maar dat daar niets tegenover staat. De informatie-uitwisseling is nihil. Een anonieme school: ‘Zolang scholen niet serieus worden genomen in het zorgtraject, zal er weinig veranderen. Van scholen en leerkrachten wordt veel verwacht. Echter die moeten dat dan doen naast hun taak als leerkracht, terwijl de zorgverleners gewoon uurtje factuurtje schrijven.’

Reactie Veilig Thuis

Veilig Thuis geeft aan dat onderwijs een belangrijke partner in de aanpak en signalering van kindermishandeling is. Het netwerk zegt dat er gewerkt wordt aan “een verdere verdieping en verbetering” in de samenwerking met het onderwijs.

Uitzending De Monitor

Aanstaande zondag in De Monitor: hoe wordt gedegen onderzoek gedaan bij melding van kindermishandeling? Je ziet het om 22:35 uur op NPO2.

Toon reacties
Reageer