Tip de redactie

Wat zijn je gegevens?
Over welk onderzoek gaat het?
Wat is je tip?
Voeg een document toe (optioneel)

Via bovenstaand formulier mail je jouw tip direct naar de redactie.

We zijn ook te bereiken op onze tiplijn:

035-6719794

Stuur je liever een mail, dan kan dat op:

demonitor@kro-ncrv.nl

Een tip per post kan naar:

KRO-NCRV
t.a.v. De Monitor,
Postbus 25000
1202 HB Hilversum

Zorgvuldig en anoniem

We lezen alle tips zorgvuldig en zullen indien nodig contact met je opnemen als wij meer informatie kunnen gebruiken. Wij zullen onze bronnen altijd beschermen. Indien gewenst dragen wij zorg voor jouw anonimiteit.

Eindexamens

Zittenblijven heeft vaak averechts effect: de feiten op een rij

12 februari 2016, 8:00 - Sietze van Loosdregt

Bijna de helft van alle leerlingen blijft minimaal 1 keer zitten op de lagere of middelbare school. Zonde, zegt onderwijsdeskundige Hans Luyten van de Universiteit Twente. Want daarmee nemen de kansen van zo’n leerling eerder af dan toe, zo blijkt uit zijn onderzoek. Ook staatssecretaris van Onderwijs Sander Dekker wil van het zogenoemde doubleren af. Hij noemt het ‘ouderwets en duur’.

Toch is Nederland internationaal nog steeds een van de koplopers zittenblijven. Hoe kan dat? En wat is eraan te doen? De feiten op een rij:

Over hoeveel leerlingen hebben we het eigenlijk?

Nederland heeft ruim 950.000 scholieren op de middelbare school. Bijna de helft van hen doet langer over zijn onderwijscarrière. Dat kan doordat ze een overstap maken naar een hoger onderwijsniveau – van HAVO naar VWO bijvoorbeeld – maar het gros hiervan komt door zittenblijven. De meeste leerlingen blijven zitten aan het begin van de lagere school, en aan het einde van de middelbare school, in het voorlaatste jaar. We zoomen verder in op de middelbare school.

‘Scholen laten leerlingen zitten voor beter resultaat examens’

Wie bepaalt eigenlijk of een leerling blijft zitten?

Volgens de Onderwijsinspectie bepaalt de middelbare school dat zelf en is de school ook vrij om naar eigen inzicht de overgangseisen vast te stellen.

Wat kost al dat zittenblijven eigenlijk?

Het Centraal Planbureau (CPB) berekende de totale kosten van zittenblijven in lager en middelbaar onderwijs samen. Al deze doubleurs krijgen een jaar extra onderwijs. Kosten: 500 miljoen. Het CPB gaat er daarnaast vanuit dat de overheid inkomsten misloopt doordat zittenblijvers minder lang zullen werken en daardoor minder premies en belasting af zullen dragen. Geschatte kosten: 900 miljoen per jaar. De totale kosten van zittenblijven zijn volgens het CPB dus 1,4 miljard euro per jaar. Dat is ruim 80 euro per Nederlander.

Zittenblijven kost 1,4 miljard euro per jaar

bron: CPB

Zittenblijven kost dus geld, maar levert het ook wat op?

Meestal niet, zegt onderwijsdeskundige Luyten. Hij onderzocht de effecten van zittenblijven en kwam tot de conclusie dat het vaak zelfs een averechts effect heeft. Een zwakke leerling ontwikkelt zich beter als hij door mag naar het volgende jaar, dan wanneer hij moet blijven zitten. Volgens Luyten is zittenblijven een weinig efficiënte maatregel. Luyten: ‘Je moet het hele jaar overdoen terwijl het misschien maar voor een paar vakken nodig is.’

Dus zittenblijven is duur, en het werkt vaak ook nog averechts. Waarom doen scholen het dan toch?

Het antwoord daarop kent vele kanten volgens Luyten. ‘Voor leerlingen is het jaar doubleren vaak helemaal niet vervelend. De stof is al grotendeels bekend. De cijfers zijn daardoor meestal beter en de zittenblijvers zijn ouder en groter dan hun nieuwe klasgenoten.’ Voor leerlingen zijn dus vooral voordelen zichtbaar.

En hetzelfde geldt voor de school. Luyten: ‘Scholen worden nauwelijks geprikkeld om leerlingen snel te laten slagen. Sterker nog, het is voor scholen zelfs financieel aantrekkelijk om leerlingen te laten doubleren. Een leerling die blijft zitten levert een extra jaar geld op voor de school. Al vraag ik me af of scholen bewust om deze reden een kind laten zitten. Ik ken geen schoolleiders die zo cynisch en calculerend omgaan met de problematiek van zittenblijven.’

‘Scholen worden nauwelijks geprikkeld om leerlingen snel te laten slagen.’

Onderwijsdeskundige Hans Luyten

Een andere reden waarom scholen leerlingen laten zitten is volgens Luyten dat scholen gebaat zijn bij goede examenresultaten. Wie langer over de school doet, krijgt dus meer les, en zal waarschijnlijk beter scoren op het eindexamen. Luyten: ‘Scholen worden flink onder druk gezet om zo mooi mogelijke resultaten te laten zien en gaan allerlei kunstgrepen uithalen, zoals leerlingen laten zitten.’

Voor de leerling en school zijn er dus vooral voordelen zichtbaar. Wat is dan het probleem?

Het probleem is volgens Luyten dat de nadelen zich meer aan het oog onttrekken. ‘De kosten komen voor rekening van de belastingbetaler en de nadelen voor de leerling worden nauwelijks zichtbaar. Uiteindelijk komen de zittenblijvers met vertraging op de arbeidsmarkt, maar tegen die tijd is het verband met doubleren al lang vergeten.’

‘De kosten komen voor rekening van de belastingbetaler en de nadelen voor de leerling zijn nauwelijks zichtbaar.’

Onderwijsdeskundige Hans Luyten

Maar scholen zijn toch niet alleen maar met zichzelf bezig?

Nee, dat gelooft Luyten ook niet. Scholen willen vooral goed onderwijs geven en de achterstand van leerlingen wegwerken. Luyten: ‘In verreweg de meeste gevallen blijft iemand gewoon zitten omdat hij of zij de stof niet goed beheerst.’ Een goed en logisch streven, vindt de onderwijsdeskundige. Vraag is volgens hem alleen of er niet minder rigoureuze maatregelen zijn om de achterstand van leerlingen weg te werken. Maatregelen die geen jaar kosten om de leerling alles nog een keer over te laten doen.

Wat zijn die alternatieven dan?

Sinds een paar jaar proberen sommige scholen leerlingen in de zomer bij te spijkeren met zogenoemde Zomerscholen. De vakken waar leerlingen slecht op scoren kunnen ze dan bijspijkeren, met als groot voordeel dat ze niet het hele jaar opnieuw hoeven te doen. Maar er wordt ook over andere alternatieven nagedacht. Zo zou er tijdens het schooljaar al meer aandacht voor zwakke leerlingen moeten zijn, en zouden kleinere klassen en hoger opgeleide leraren ook voor beter onderwijs en daarmee minder doubleurs moeten zorgen.

En wat doet de overheid?

Staatssecretaris van Onderwijs Sander Dekker vindt doubleren ‘ouderwets en duur’. Hij juicht initiatieven als de Zomerschool dan ook van harte toe en trok 9 miljoen uit voor de Zomerscholen. Per leerling krijgt de school 650 euro subsidie.

‘Doubleren is ouderwets en duur’

Staatssecretaris Sander Dekker

Is het probleem van zittenblijven op alle scholen zo groot?

Nee. Er zijn zelfs scholen waar geen enkele leerling ooit blijft zitten. Zij laten leerlingen hun vakken bijvoorbeeld op verschillende niveaus doen. Wie goed is in wis- en natuurkunde, maar slecht in talen kan de exacte vakken dan bijvoorbeeld op VWO-niveau doen, en de talen op HAVO of VMBO-niveau. Daar tegenover staat dat er ook scholen zijn waar een ruime meerderheid van de leerlingen ergens in de middelbare schoolloopbaan blijft zitten.

En wat zijn de gevolgen voor de scholen die zo slecht scoren?

Die zijn er niet direct. We hebben deze vraag ook aan de Onderwijsinspectie voorgelegd. Zij toetsen middelbare scholen op 4 criteria: het aantal zittenblijvers in de onderbouw (eerste en tweede klas), het aantal zittenblijvers in de bovenbouw, de cijfers op het eindexamen, en het verschil tussen de cijfers van de schoolexamens en het centraal eindexamen. Pas wanneer de Inspectie op 2 van deze criteria een tekortkoming constateert zal de inspectie ingrijpen. Zo kan een school die bovengemiddeld veel leerlingen laat zitten, maar op de andere criteria goed scoort onder de radar blijven. Of, zoals we in ons onderzoek zien, uitgeroepen worden tot een van de beste scholen van Nederland. Maar daarover later meer.

Oproep

Ben jij ook blijven zitten en vond je dat onnodig? Of werk je op een school en doet jouw school er juist alles aan om zittenblijven te voorkomen? Tip ons! Dit kan via: email of gebruik het tipformulier.

Toon reacties
Reageer